Magicbook11

ગુજરાતી ભાષા – ઉદ્ભવ, વિકાસ અને નામકરણ

ગુજરાતી ભાષા – ઉદ્ભવ, વિકાસ અને નામકરણ


ભાષાએ માનવ સમાજનું અવિભાજ્ય અંગ છે. મનુષ્યના અસ્તિત્વ જોડાયેલું છે. ભાષાએ એકાએક જડી આવેલી કે શોધાયેલી કોઈ ચીજ કે વસ્તુ નથી. ભાષાનો ઉદગમ અને વિકાસ સમયના વિશાળ પટ પર પથરાયેલો હોય છે. સમાજમાં આવતા વિવિધ પરિવર્તનો ભાષાના વિવિધ પાસાઓ પર પણ અસર કરે છે.  આજે અહીં આપણે ગુજરાતી ભાષાના ઉદગમ અને વિકાસ વિશે જાણવાનો પ્રયત્ન કરીશું.
ગુજરાતી ભાષા એ ઇન્ડો – આર્યન ભાષાકુળમાંથી છૂટી પડેલી કે સમયાંતરે ઉતરી આવેલી /વિકાસ પામેલી ભાષા છે. ભાષાવૈજ્ઞાનિકો તેના ત્રણ ઐતિહાસિક તબક્કાઓ નીચે મુજબ વર્ણવે છે. ૧ વૈદિક સંસ્કૃત યુગ ૨ પ્રાકૃત અને અપભ્રંશ યુગ ૩ ગુજરાતી, બંગાલી, પંજાબી વગેરે આધુનિક ભાષાઓ. તેવી જ રીતે ગુજરાતી ભાષાના વિકાસના પણ ત્રણ તબક્કા વર્ણવે છે. ૧ જૂની અપભ્રંશ કાળ - ૧૦મી થી ૧૪મી સદી. ૨ મધ્યકાળ – ૧૫મી થી ૧૭મી સદી. ૩ આધુનિક કાળ ૧૭મી થી અત્યાર સુધી ચાલુ.
ગુજરાત પર જમીન તથા દરિયાઈ માર્ગે અનેક પ્રજાઓ આવીને ચઢાઈ કરી અને વસી છે, જેમાં શક, હૂણ, આરબ, મુગલ, પારસી, વલંદા, બ્રિટીશ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ બધી જ પ્રજાઓની અસર ગુજરાતી ભાષાના વિકાસ દરમ્યાન જોવા મળે છે, જે આપણે ભાષામાં આવેલા ઉછીના શબ્દો એટલેકે લૉન વર્ડસની ચર્ચા દરમ્યાન જોઈશું. આપણા મનમાં વિચાર આવે કે ગુજરાતી ભાષા એવું નામ કેવીરીતે કે કોણે આપ્યું હશે. ઈતિહાસકારોના જણાવ્યા મુજબ, ઈ. સ. પૂર્વે ૬૪૦મી સદીમાં ચાઈનીઝ પ્રવાસી હયુ-એન-સેંગ તેના પ્રવાસ વર્ણનમાં તે સામના ગુજરાત પ્રદેશ ને ‘ગુર્જરદેશ’ તથા આરબો તેમના વર્ણનોમાં ‘ગુર્જર’ પ્રદેશ, ઉપરાંત રાજા ભોજ ઈ. સ. ૧૦૧૪માં ‘સરસ્વતી કંઠાભરણમ’માં ‘ગુજરત્તા’ એવા નામોથી ઓળખાવે છે. ત્યારબાદ ૧૨મી સદીમાં હેમચંદ્રાચાર્ય ‘ગુર્જર અપભ્રંશ’ , ભાલણ ‘ગુર્જર ભાષા’ અને ૧૭મી સદીમાં પ્રેમાનંદ પહેલીવાર દશમસ્કંધમાં  ‘ગુજરાતી ભાષા’ તેવું નામ આપે છે. આમ ગુજરાતીઓની ભાષા ને ગુજરાતી એવું નામકરણ થાય છે.
આધુનિક સમયના સંદર્ભમાં જોઈએ તો આઝાદી પછી ભારતમાં ભાષાકિય ઓળખ વધુ પ્રબળ બનતા મહાગુજરાતની ચળવળ શરૂ થઈ જેના અંતે ૧લી મે ૧૯૬૦ના રોજ મહારાષ્ટ્ર (મુંબઈ પ્રેસીડેંસી) માંથી ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના કરવામાં આવી. જે ત્યાં વસતા લોકો દ્વારા બોલતી ગુજરાતી ભાષાને  આધારે મહારાષ્ટ્રથી છૂટુ પાડવામાં આવ્યું. અત્યારે ગુજરાતી ભાષાને  ગુજરાત રાજ્યની ઑફિશ્યલ લેંગ્વેજ તરીકેનો દરજ્જો આપવામાં આવેલ છે. ગુજરાતી ભાષાને પોતાની લિપિ છે જે ગુજરાતી તરીકે જ ઓળખાય છે, દેવનાગરી પરથી ઉતરી આવેલ છે. ગુજરાતી ભાષાના મૂળાક્ષરો ખૂબજ પદ્ધતિસર ગોઠવાયેલા છે. જેમાં ૩૩ વ્યંજનો અને ૮ સ્વરો છે.  જે નીચેના કોઠામાં દર્શાવવામાં આવ્યા છે.


ક્ષ‘અને ‘જ્ઞ‘ એ બે જોડાક્ષરો છે.


હવે પછીના લેખમાં આપણે ગુજરાતી ભાષા અને તેની બોલીઓ વિષે જાણવા અને સમજવાનો પ્રયત્ન કરીશું.

Written by Dr.  Vinu Chavda